ఇద్దరు ముస్లిం మిత్రులు
Two Muslim friends: communal friendship in 2025
In English: Two Muslim friends: communal friendship in 2025. A modern Telugu Vikram-Bethala story retold for 2025 readers — one dharmic question, one verdict, and one Sanskrit principle at the climax.
నేను Hyderabad లో పుట్టిన వాడిని. చిన్నప్పుడు మా ఇంట్లో ఒక rule ఉండేది — Ramzan month లో, మా next-door neighbor Rafiq uncle ఇంటి నుంచి haleem తెస్తే, మా అమ్మ ఒక plate వెనక్కి పంపేది, అది empty గా పంపకూడదు అని. అందులో ఒక sweet ఉండేది — సుగంధి పాయసం, లేదా కొన్నిసార్లు పులిహోర. ఇది రెండు families మధ్య ఒక ఒప్పందం కాదు. ఒక reflex. 1990s Old City edge లో, Malakpet దాటి Chaderghat వైపు, ఈ reflex కి ఒక పేరు కూడా లేదు. అది air లో ఉండేది.
ఇప్పుడు 2026. నేను Gachibowli లో ఒక friend తో Raidurg metro station పక్కన coffee తాగుతూ ఆ reflex గురించి మాట్లాడాను. వాడు నవ్వాడు — "బ్రో, ఆ reflex ఇప్పుడు ఒక museum piece. నేను నా ఇంట్లో ఒక friend ని tea కి పిలవడానికే రెండు weeks ఆలోచించాను. వాడు Muslim." ఆ sentence నన్ను గుంపులో silent గా కూర్చోబెట్టింది. ఈ మధ్య WhatsApp group forwards, YouTube shorts, election cycle noise — ఇవన్నీ ఒక పొర పెట్టేశాయి. అది glass pane లాంటిది. Friends ఇద్దరూ కనిపిస్తారు, కానీ మధ్యలో ఆ pane ఉంటుంది. ఈ కథ ఆ pane గురించి. ఈ కథ rebuild అనే verb గురించి.
చెట్టు దగ్గర ఆ రాత్రి వర్షం లేదు. కానీ ఆకాశం heavy గా ఉంది — మబ్బుల్లో ఒక confession దాచినట్టు. విక్రముడు యథాప్రకారం చెట్టు ఎక్కాడు, తాడు విప్పాడు, శవాన్ని భుజం మీద వేసుకున్నాడు. ఈసారి శవం కొంచెం తేలికగా ఉంది, విక్రముడికి అనిపించింది. లేదా వాడి భుజాలు ఈ బరువుకి అలవాటు పడ్డాయా?
(ఇలాంటి మరో కథ: మరణ శయ్య వద్ద నిజం)
బేతాళుడు: (శవం లోపల్నుంచి, మెత్తగా) "రాజా, ఈ రోజు కథ నాకే కష్టంగా ఉంది చెప్పడం. Handle చేయి."
విక్రమ్: "బేతాళా, నువ్వు కథలు చెప్పడానికి మాత్రమే పుట్టావ్. Skip చేయకు. నడు."
బేతాళుడు: "సరే. ఇది Osmania University engineering campus లో మొదలైన కథ."
(ఇలాంటి మరో కథ: అంతర్జాతీయ దత్తత)
కథ — 15 ఏళ్ళ స్నేహం, ఒక building incident
బేతాళుడు: 2009 లో, OU campus లో ECE second year. ఒక lab lo తలకాయ కుట్టుకునే weekend assignment, రాత్రి 11 గంటలకి soldering iron burn అయ్యి, ఇద్దరు అబ్బాయిలు ఒక circuit board ని గుండ్రంగా చూస్తూ నవ్వుకున్నారు. ఒకడి పేరు వివేక్. Karimnagar నుంచి వచ్చిన middle-class Hindu brahmin కుటుంబం, తండ్రి RTC depot లో clerk, తల్లి housewife. రెండవ వాడు అజం. Old City Hyderabad, Charminar వెనక ఒక గల్లీ, తండ్రి Nampally market లో garments shop, తల్లి home-based tailor. ఇద్దరూ OU hostel roommates. ఇద్దరూ Telugu తెలుసు — అజం ది Old City Deccani-Urdu mixed Telugu, వివేక్ ది Karimnagar district Telugu.
బేతాళుడు: ఆ మొదటి soldering రాత్రి తర్వాత, వీళ్ళ friendship ని ఎవరూ విడదీయలేరని campus అంతా తెలిసింది. Vivek యొక్క Ugadi pachadi ఇంట్లో అజం వెళ్ళేవాడు, అజం ఇంట్లో Eid haleem కి వివేక్ వెళ్ళేవాడు. Bonalu time లో Secunderabad procession చూడడానికి ఇద్దరూ కలిసి వెళ్ళేవాళ్ళు — అజం photos తీస్తే, వివేక్ lime-and-chilli hawker దగ్గర పులిహోర కొనేవాడు. ఈ details ముఖ్యం రాజా, తర్వాత వీటి గురించి మనం మాట్లాడుకోవాలి.
బేతాళుడు: 2013 లో campus placements. ఇద్దరికీ software roles. వివేక్ ఒక mid-tier MNC లో, తర్వాత switch చేసి Madhapur లో ఒక product company లో senior engineer. అజం కూడా software — తను Charminar side నుంచి daily commute చేసేవాడు Gachibowli కి. Cab లో గంటన్నర, traffic ఉంటే రెండు గంటలు. అజం ఆ commute ని ఇష్టపడేవాడు. "Old City లో ammi హాలిం వాసన, Gachibowli లో client call beep sound — ఇది నా రోజు రెండు బ్రతుకులు," అని నవ్వేవాడు.
బేతాళుడు: 15 ఏళ్ళ friendship. ఒక WhatsApp group ఉండేది — "Osmania Khwabs" అని పేరు, ఆరుగురు close friends. అందులో వివేక్, అజం, ఇంకో నలుగురు classmates. Daily banter, meme forwards, cricket matches, birthday wishes. ఈ group ప్రాణం లాంటిది వాళ్లకి.
(ఇలాంటి మరో కథ: పరాజితుడి విజయం)
బేతాళుడు: 2024 April లో, ఒక తిల్లత్ జరిగింది రాజా. Bangalore లాంటి ఒక tech city లో, వీళ్ళ company యొక్క parent office building లో (I am keeping specifics vague, because the specifics are not the point), ఒక communal incident జరిగింది. Cafeteria లో prayer timing విషయంలో ఒక argument. Video viral అయింది. National news. Two weeks పాటు primetime panel debates. WhatsApp forwards: "మన building లో kooda ఇలా జరుగుతుందా?" Polarization. Employee town halls. HR messaging. Everyone picking sides in private chats, even when they stayed neutral in public ones.
బేతాళుడు: ఆ incident తర్వాత, "Osmania Khwabs" group లో కొన్ని forwards వచ్చాయి. వివేక్ ఒక forward share చేశాడు — ఒక news clip, ఒక particular framing తో. అజం ఒక counter-forward share చేశాడు — వేరే source, opposite framing. ఇద్దరూ తమ తమ reactions postcard-thin గా type చేశారు. ఒక argument మొదలైంది. మూడు messages తర్వాత, అజం "Bhai, I'm logging off this thread" అని రాశాడు. వివేక్ ఒక thumbs-up emoji పెట్టాడు.
బేతాళుడు: ఆ రోజు నుంచి ఎనిమిది నెలలు — group silent. ఆరుగురూ silent. ఒకటి రెండు memes occasionally పడేవి, కానీ వివేక్-అజం మధ్య personal DM ఒక్కటీ లేదు. Eight months.
మధ్యలో ఏం జరిగిందంటే
బేతాళుడు: వివేక్ తల్లి — ఆమె పేరు సరోజ — Karimnagar నుంచి Madhapur లో వివేక్ దగ్గరకి మూడు నెలలు వచ్చింది. ఆ WhatsApp argument గురించి ఆమెకి ఎవరో చెప్పారు. ఒక సాయంత్రం, chai పోస్తూ, ఆమె అంది — "వివేక్, ఆ అజం పిల్లాడితో 15 years ఉన్నావ్. మంచి అబ్బాయి, నాకు తెలుసు. కానీ ఇప్పుడు times వేరు. Rebuild చేయడానికి energy waste చేయకు. గాలి మారింది. ఇంకా మన ఊళ్ళో ఏం జరుగుతోందో చూడు. Don't rebuild it. It'll break again. రెండవసారి break అయితే నీకు బాధ ఇంకా ఎక్కువ."
బేతాళుడు: అజం యొక్క అక్క — ఆమె పేరు ఫర్హానా, Hyderabad Central University లో Urdu literature PhD. ఆమె ఒక late-night call లో అజం కి చెప్పింది — "భాయ్, let it go. ఈ country లో మనం ఇప్పుడు ఎవరితో ఎంత deep friendship పెట్టుకోవాలో, ఒక calibration కావాలి. వివేక్ మంచి వాడు. కానీ వాడి వైపు ఒక family ఉంది, వాడి మీద ఒక pressure ఉంది. నువ్వు reach out చేస్తే, వాడికి ఇంకొక awkward position. Respect his silence. Let it go."
విక్రమ్: (interrupt చేస్తూ) "బేతాళా, ఇద్దరు family members — ఒక Hindu mother, ఒక Muslim sister — same advice ఇచ్చారు. Different words, same message. 'Let it go.' ఇది interesting."
బేతాళుడు: (మెత్తగా) "నువ్వు sharp గా గమనించావు రాజా. అది ఒక clue. కానీ clue విన్నంత మాత్రాన verdict రాదు. విను."
తాతమ్మ — Razakar period లో బతికి వచ్చిన సాక్షి
బేతాళుడు: వివేక్ తాతమ్మ — రాజ్యలక్ష్మమ్మ — Nalgonda district లో ఒక pedda village, ఆమెకు 88 ఏళ్ళు. 1948 లో ఆమెకు 11 ఏళ్ళు. Razakar period ఆమె అనుభవించింది. ఆ period లో ఆమె village లో ఏం జరిగిందో ఆమె ఎప్పుడూ detail గా చెప్పలేదు, కానీ ఒక్క విషయం మాత్రం ఆమె పదే పదే చెప్పేది — "మా ఇంట్లో మా నాన్న ఒక Muslim tailor friend Aslam miyan ని hide చేశాడు, four days, basement లో. Aslam miyan మా నాన్న ని రెండు ఏళ్ళ తర్వాత kachahri violence లో save చేశాడు. Trust ఒక river రా. ఒక direction లో మాత్రమే flow అవ్వదు."
బేతాళుడు: వివేక్ ఆ తాతమ్మ ని Sankranti 2025 లో visit చేశాడు. సాయంత్రం, verandah లో, ఆమె pickled mango తినిపిస్తూ వివేక్ తో అడిగింది — "ఒరే, ఆ అజం పిల్లాడు ఏం చేస్తున్నాడు? నాకు గుర్తు, నువ్వు Ramzan కి తను తెచ్చిన sheer khurma నాకు pack చేసి పంపావు ఆ year. మంచి పిల్లాడు అని చెప్పావు."
బేతాళుడు: వివేక్ ఆ WhatsApp argument గురించి, 8 months silence గురించి చెప్పాడు. తల్లి advice చెప్పాడు — don't rebuild. తాతమ్మ మౌనంగా విన్నది. చాలా సేపు. తర్వాత, ఆమె ఒక mango seed ని పక్కన పెట్టి, చేతులు తుడుచుకొని, ఒక sentence అంది.
బేతాళుడు: "ఒరే బాబు. మీ అమ్మ ఇప్పుడు ఏం చెప్తుందో నాకు తెలుసు. మీ అమ్మ కి 1948 గుర్తు లేదు. 1990 Hyderabad కూడా గుర్తు లేదు first-hand. ఆమె TV నుంచి నేర్చుకుంది. నేను ఇంకా ఒక విషయం చెప్తా — Razakar period లో మా village లో 40 Hindu houses, 8 Muslim houses. రాత్రిళ్ళు ఎవరూ ఎవరితో మాట్లాడలేదు. అది ఒక silence. ఆ silence ని మేము 'normal' అనుకున్నాం. ఆ silence లో village చీలిపోయింది. Partition లో Hyderabad State మొత్తం ఎలా పగిలిపోయిందో నేను చూశాను. పగిలిన ప్రతిసారీ, పగలడానికి ముందు ఒక silence ఉంది."
బేతాళుడు: "నీకు ఒక్క విషయం చెప్తా. Rebuild చేయడం weakness కాదు. Rebuild చేయడం politics కాదు. Rebuild చేయడం ధైర్యం. నీ అమ్మ 'don't rebuild' చెప్పింది — ఆమెకు నీ pain ఎక్కువ అవ్వకూడదు అని. అది mother's love. కానీ love అన్ని times correct advice ఇవ్వదు. Azam వైపు నుంచి వాడి అక్క 'let it go' అన్నది — అది కూడా sister's love. రెండు families లో ఇద్దరు protective women — వాళ్లు correct గా feel చేస్తున్నారు, కానీ వాళ్ల prescription correct కాదు. నీకు ఒక Aslam miyan ఉన్నాడు. వాడిని lose చేయకు."
బేతాళుడు: తాతమ్మ inchuk ఆగి, ఇంకొక మాట అంది — "ఒక్క జాగ్రత్త. Rebuild చేయడం అంటే ఆ WhatsApp argument మీద revisit చేయడం కాదు. అది past. Rebuild అంటే — ఒక రోజు, phone తీసుకో, ఒక్క సాధారణ message పంపు. 'Brother, Charminar side లో ఒక haleem shop గురించి విన్నా, ఈ వారం రా' అని. Argument గురించి మాట్లాడకు. Incident గురించి మాట్లాడకు. Common ground నుంచి start చేయి. River మళ్ళీ flow అవ్వనివ్వు. Silt కొన్ని layers పోగుతుంది, కానీ flow return అవుతుంది, if you allow it."
వివేక్ ఏం చేశాడు
బేతాళుడు: వివేక్ Sankranti తర్వాత Hyderabad తిరిగి వచ్చాడు. రెండు వారాలు ఆలోచించాడు. తల్లి advice, తాతమ్మ advice — రెండూ head లో fight అయ్యాయి. ఒక Saturday morning, వాడు ఒక message type చేశాడు అజం కి. నేను type చేసి delete చేశాను మూడుసార్లు అని BETHAL కి guess — వివేక్ కూడా అలాగే చేశాడు. Final message:
బేతాళుడు: "అజం, చాలా రోజులు అయింది. Charminar దగ్గర Pista House new branch open చేశారట. ఈ Sunday breakfast చేద్దామా? Just us two." No emoji, no explanation, no incident reference.
బేతాళుడు: అజం reply 40 minutes తర్వాత వచ్చింది — "బ్రో. Sunday morning. 9 AM. I'll be there. నేను కూడా miss అయ్యాను."
బేతాళుడు: ఆ Sunday morning, Charminar near Pista House, ఇద్దరు ఇరుక్కిన chairs మీద కూర్చుని, irani chai తాగుతూ, haleem తింటూ, మొదటి 20 minutes silence. తర్వాత వివేక్ — "బ్రో, 15 years లో ఇది మొదటిసారి మనం awkward గా కూర్చున్నాం." అజం నవ్వాడు. "Yeah. First time." ఇంకొక 10 minutes silence. తర్వాత వివేక్ cricket గురించి మాట్లాడాడు. అజం తన ammi కొత్త tailoring orders గురించి చెప్పాడు. WhatsApp incident ఒక్క సారి కూడా raise అవ్వలేదు. అది raise చేయాల్సిన అవసరం లేదు అని ఇద్దరికీ తెలుసు.
బేతాళుడు: ఆ తర్వాత "Osmania Khwabs" group లో ఒక photo upload అయింది — haleem bowl, two spoons, Charminar silhouette background. Caption ఒక్క word: "Breakfast." ఆరుగురూ react చేశారు. Group మళ్ళీ alive అయింది.
బేతాళుడి ప్రశ్న
బేతాళుడు: ఇక్కడ ప్రశ్న రాజా. ఇది sharp edge ఉన్న ప్రశ్న. జాగ్రత్తగా answer చెయ్యి.
బేతాళుడు: వివేక్ తల్లి సరోజ — ఆమె "don't rebuild" చెప్పింది. అది తప్పు advice ఆ? లేక ఆమె ఒక mother's valid protective instinct? అజం అక్క ఫర్హానా — ఆమె "let it go" చెప్పింది. అది acceptance యొక్క wisdom? లేక resignation తో cloaked fear?
బేతాళుడు: వివేక్ తాతమ్మ — 88 ఏళ్ళ, 1948 Razakar period ని బతికి వచ్చిన — ఆమె "rebuild" చెప్పింది. ఆమె younger generation ని overwrite చేసే హక్కు ఉందా? ఆమె nostalgia with a bias? లేక generational memory లో ఏదో ఒక clarity ఉందా, తల్లి generation కి missing?
బేతాళుడు: Friendship dharma ఏమిటి, రాజా? ఒక political moment, ఒక viral incident, ఒక polarized news cycle — ఇవి 15 years friendship ని end చేయడానికి enough reason ఆ? లేదు అనుకుంటే — ఎలా rebuild చేయాలి, ఎప్పుడు? Rebuild చేయకూడదు అనుకుంటే — ఎందుకు, ఏ condition లో?
బేతాళుడు: జవాబు తెలిసి చెప్పకపోతే — రాజా, నీ తల వెయ్యి ముక్కలు అవుతుంది. నీకు known. చెప్పు.
విక్రముడి జవాబు
విక్రమ్: (చాలా సేపు silent గా, నడక slow చేసి, ఆకాశం వైపు చూస్తూ) "బేతాళా, ఈ ప్రశ్న నాకు ఇవాళ కాదు, 2000 ఏళ్ళుగా తెలుసు. Different names, different decades. Same shape."
విక్రమ్: "మొదట సరోజ — వివేక్ తల్లి. ఆమె 'don't rebuild' చెప్పింది. ఆమెది evil intent కాదు. ఆమెది protective love. కానీ love అన్నిసార్లూ correct pathway ఇవ్వదు. ఆమె observations valid — polarization పెరిగింది, WhatsApp groups toxic అయ్యాయి, friendships break అవ్వడం easy అయింది. కానీ ఆమె conclusion — 'rebuild చేయొద్దు' — ఇది short-term safety, long-term loss. Friendship ni lose చేస్తే, అది ఒక individual loss కాదు. అది ఒక social fabric yarn ఒక్కటి snap అవ్వడం. చాలా yarns snap అయితే, మొత్తం cloth pagili pothundi."
విక్రమ్: "రెండవది ఫర్హానా — అజం అక్క. ఆమె 'let it go' చెప్పింది. ఆమె ది కొంచెం different. Minority community member గా ఆమె ఒక extra layer calibration చేస్తుంది — every friendship, every workplace, every public interaction లో. అది fatigue. అది self-preservation. ఆమె advice ఒక protective strategy. కానీ strategy మరియు dharma ఒకటి కాదు. 'Let it go' అనే sentence లో ఒక quiet surrender ఉంది. ఆ surrender కొంతమంది contexts లో wise. కానీ 15 years friendship context లో, అది under-ask. Friendship was more. రెండు families, Eid-Ugadi, Bonalu photos — ఇవన్నీ 'let it go' tag తో dismiss చేయడం disproportionate."
విక్రమ్: "తాతమ్మ — ఈమె critical. ఈమె mere nostalgia కాదు. ఈమె first-hand historical witness. ఆమె 1948 విధ్వంసం చూసింది. ఆమె కి ఒక విషయం తెలుసు, younger generation మరిచిపోయింది — polarization ఒక new phenomenon కాదు. ఇది పాతది. ప్రతి generation తన version ని face చేస్తుంది. కానీ ప్రతి generation లో, ఒక critical minority ఉంటుంది, ఆ wave ని resist చేసేవాళ్ళు. ఆ resistance rebuild అనే daily act తో జరుగుతుంది. Battle field లో కాదు. Breakfast table దగ్గర. Chai తాగుతూ. WhatsApp message పంపుతూ. ఆ micro-level repair లేకపోతే, macro-level fracture inevitable."
విక్రమ్: (ఒక క్షణం ఆగి) "ఇక్కడే Bhagavata Purana లో ధర్మ లక్షణాల గురించి చెప్పారు బేతాళా. నాకు ఒక శ్లోకం గుర్తు వస్తుంది — Satyam śaucham dayā kṣāntir ārjavam — సత్యం, శుచిత్వం, దయ, క్షాంతి (patience/forbearance), ఆర్జవం (straightforwardness). ఈ ఐదు dharma యొక్క మూల లక్షణాలు. ఇప్పుడు friendship context లో ఈ ఐదుని apply చేసి చూడు."
విక్రమ్: "సత్యం — వివేక్ యొక్క incident గురించి true reading ఏమిటి? ఒక WhatsApp argument ఒక 15-year friendship ని define చేయదు. అది ఒక moment. అజం యొక్క true reading — వివేక్ ఒక బ్రాహ్మణ family నుంచి వచ్చిన, సామాన్యంగా good-hearted engineer. Incident తర్వాత vivek లో హఠాత్తుగా hate ఉద్భవించింది అని assume చేయడం satyam కాదు. Satyam ఏమిటంటే, polarization is a third actor. అది ఇద్దరి మధ్య wedge పెట్టింది. The wedge is external. Friends ఇద్దరూ victims."
విక్రమ్: "శుచిత్వం — ఇది external purity కాదు, internal clarity. ఒక rumor, ఒక forward, ఒక news clip — ఇది 15 years relational memory ని overwrite చేయనివ్వకూడదు. Information sanitation. ఏ forward believe చేయాలి, ఏది skip చేయాలి — ఇది ఒక discipline. చాలా మంది ఇప్పుడు forward hygiene మీద careless. అది ఒక invisible dharma violation."
విక్రమ్: "దయ — compassion. ఫర్హానా advice లో ఉంది ఇది. Sister wants brother safe. Sister wants brother not to over-invest in a friendship that might not reciprocate. ఆమె pain valid. కానీ దయ only self-protective అవ్వకూడదు. Extended family of friends కి కూడా దయ extend అవ్వాలి."
విక్రమ్: "క్షాంతి — patience, forbearance. 8 months silence — ఇది ఒక forbearance period. ఇద్దరూ తిట్టుకోలేదు. Un-friend చేయలేదు. Block చేయలేదు. Group నుంచి exit అవ్వలేదు. Silence was itself a form of kshanti. ఆ silence లో, friendship preserved, paused. ఇది important observation. క్షాంతి allowed the rebuild to be possible."
విక్రమ్: "ఆర్జవం — straightforwardness. వివేక్ final message లో ఉంది ఇది. 'Pista House. Sunday. Breakfast.' Argument reference లేదు, explanation లేదు, blame లేదు, apology-seeking లేదు. Straight. Clean. అది ఆర్జవం. ఎందుకంటే incident ni relitigate చేస్తే, wounds again open. Forward movement అవసరం. Arjavam అంటే simplicity of action."
విక్రమ్: (చివర్లో) "నా verdict బేతాళా — తాతమ్మ correct. వివేక్ rebuild చేసి correct పని చేశాడు. సరోజ advice — love-valid, wisdom-incomplete. ఫర్హానా advice — protective-valid, dharma-incomplete. Friendship అనేది ఒక dharmic institution. అది politics కి above ఉండాలి. Above అంటే deny పనిచేసేది కాదు — politics exist అవుతుంది, అది acknowledged. కానీ friendship ఆ politics మీద overwrite అవ్వకూడదు. ఇది strong stance, నాకు తెలుసు. కానీ ఈ stance లేకపోతే, society slowly తన connective tissue ని lose చేస్తుంది. ఒక atomized nation of suspicious individuals — అది ఏ political side కీ win కాదు."
విక్రమ్: "ఒక్క caveat బేతాళా. Rebuild process లో ఒక condition ఉంది. Rebuild అంటే incident ని erase చేయడం కాదు. అది denial. Incident happened. దాని pain acknowledge అవ్వాలి, at some point. Pista House breakfast అది first step. రెండు months తర్వాత, ఒక late-night call లో, ఒక honest conversation అవసరం — 'ఆ forwards రోజు నాకు ఇలా feel అయింది, నీకు ఎలా feel అయింది' అని. ఆ conversation skip అవ్వకూడదు. Skip అవ్వితే, rebuild superficial. Depth తో rebuild అవ్వాలంటే, acknowledgment necessary."
విక్రమ్: "మూడు women, మూడు advice, మూడు valid frames. Final dharma — తాతమ్మ frame closest to truth. Why? Because she has the longest time horizon and the deepest pain-informed wisdom. Her scar tissue is also her map."
బేతాళుడు: (చాలా నిశ్శబ్దం తర్వాత) "ఓహ్ రాజా. ఈసారి నువ్వు careful గా answer చెప్పావ్. నేను kshanti గా విన్నా. నీ answer లో satyam ఉంది. నేను counter-argue చేయను."
బేతాళుడు: "కానీ ఒక్క మాట. తాతమ్మ frame closest to truth అన్నావ్. ఆ frame ని ఎంత మంది 88-year olds అందరికీ available ఉందో కాదు. Most families లో, గ్రాండ్‌ఫాదర్ కాని, గ్రాండ్‌మదర్ కాని, ఇప్పుడు alive గా ఉండకపోవచ్చు. అప్పుడు rebuild advice ఎవరు ఇస్తారు? TV ఇవ్వదు. WhatsApp ఇవ్వదు. Parents ఇవ్వరు, because వారికి first-hand Razakar memory లేదు. ఈ gap ni ఎవరు fill చేస్తారు రాజా?"
విక్రమ్: (మౌనంగా, తర్వాత) "ఆ gap ni books, oral histories, community elders — ఇవి fill చేయాలి బేతాళా. లేకపోతే, newer generations రెండు options మాత్రమే face చేస్తాయి — తల్లిదండ్రుల caution, లేదా social media polarization. మూడో option — historical memory — అది actively preserve చేయాలి. అది కూడా dharma."
బేతాళుడు: "Accepted. నేను ఇక్కడే ఉంటా. తర్వాత వచ్చి మళ్ళీ కలుద్దాం."
బేతాళుడు మళ్ళీ చెట్టు మీదకి ఎగిరిపోలేదు ఈసారి. శవం విక్రముడి భుజం మీదే silent గా ఉండిపోయింది. విక్రముడు చెట్టు వైపు తిరగలేదు. వాడు ముందుకి నడిచాడు — ఊళ్ళోకి. రాత్రి ఎనిమిదిన్నర. Far away, Charminar వైపు ఒక azan వినిపిస్తోంది. దగ్గరలో, ఒక temple bell. రెండు sounds overlap అయ్యాయి. ఆ overlap లో, ఒక old city ఇంకా breathe చేస్తోంది.
ఈ కథ రాస్తూ నేను ఒక విషయం realize అయ్యాను. నేను నా చిన్ననాటి Malakpet edge neighbor Rafiq uncle ని 2023 Ramzan తర్వాత visit చేయలేదు. Deliberately కాదు — lazy. ఈ post draft పూర్తయిన రాత్రి, నేను ఫోన్ తీశాను. Rafiq uncle number still save ఉంది. Call చేశాను. ఆయన voice వణుకుతోంది — ఆయనకి 72. "బాబు, ఎన్ని రోజులు అయిందిరా. ఈ Eid కి haleem పంపిస్తా — మీ అమ్మ address ఇంకా same గా ఉందా?" నేను 'ఆం uncle' అన్నాను. ఫోన్ పెట్టిన తర్వాత, అలా కూర్చున్నాను చాలా సేపు. ఈ 2024-2026 మధ్య India లో communal tension గురించి, Nuh, Manipur, Bangalore incidents గురించి, election cycle rhetoric గురించి అందరూ మాట్లాడుతున్నారు. కానీ నేను ఒక్క phone call skip చేశాను, మూడు years. ఆ skip కి ఏ news channel responsible కాదు. నేను responsible. Dharma macro-level commentary లో ఉండదు. అది ఒక్క phone call లో ఉంటుంది. ఒక్క haleem packet లో ఉంటుంది. ఒక్క Pista House breakfast లో ఉంటుంది. మీరు కూడా ఒక friend ని miss అవుతున్నారా, ఎవరో ఒక political moment కారణంగా silent అయిపోయిన? ఈ వారం ఒక్క message పంపి చూడండి. Argument గురించి కాదు. Haleem గురించి. Pista House గురించి. ఒక్క step. ధర్మం అక్కడే మొదలు. Comment section లో మీ experience share చేయండి — Telugu లో, Urdu లో, English లో, ఏదైనా. నేను విందాం.
— సాయి కిరణ్ / Sai Kiran
