ఖమ్మం బొగ్గు
Khammam coal: three sons, three paths
In English: Khammam coal: three sons, three paths. A modern Telugu Vikram-Bethala story retold for 2025 readers — one dharmic question, one verdict, and one Sanskrit principle at the climax.
నేను ఈ post రాస్తూ ఉన్న రోజు — 2026 March, Kothagudem నుంచి తిరిగి వచ్చి రెండు రోజులు అయింది. SCCL (Singareni Collieries Company Limited) — తెలంగాణ అతి పెద్ద PSU, ఒక లక్షా ముప్పై వేల మంది employees, 20+ underground mines, Bhupalpalle నుంచి Ramagundam వరకు, Kothagudem నుంచి Mandamarri వరకు — ఈ కంపెనీ నల్లమందులా దేశం lungs లోకి బొగ్గు పంపుతోంది. 2024 నుంచి "just transition" అనే మాట మొదలు — solar, renewable, 2070 net-zero — ఈ కొత్త vocabulary లో, ఒక miner కొడుకుకి ఏ path ధర్మమో decide చేయడం చాలా కష్టం. ఒక retired foreman ఒక line అన్నాడు నాకు Kothagudem bus stand దగ్గర, "బాబూ, బొగ్గు తీసి మా రొమ్ములు silicosis తో నిండిపోయాయ్. మా పిల్లలు ఆ తవ్వకంలోనే ఉండాలా, లేక Bengaluru laptop ముందు కూర్చోవాలా — ఈ ప్రశ్న నా ఇంట్లో మూడో గోడ మీద వేలాడుతోంది." ఆ line నన్ను వదల్లేదు. ఈ కథ అందుకే రాశాను. పేరులు మార్చాను. బాధ మాత్రం మార్చలేదు.
బేతాళుడి శవం భుజం మీద ఉంది. విక్రముడు నడుస్తున్నాడు. చెట్లు లేవు, శ్మశానం లేదు — ఈ రాత్రి వీడి నడక ఒక coal belt mid-section. నేల నల్లగా ఉంది. గాలిలో sulphur వాసన. దూరంగా ఒక conveyor belt రాత్రంతా తిరుగుతూ, ఆ ghrrr శబ్దం ఆగదు.
బేతాళుడు: (శవం లోపల్నుంచి, ఉబ్బసంతో దగ్గుతూ) "రాజా, ఈ నేల నా నేల. మా నాయన ఇక్కడే పని చేసేవాడు. ఇక్కడే ఊపిరి పోయింది కూడా. ఈ రోజు కథ ఇక్కడిదే."
(ఇలాంటి మరో కథ: నిజామాబాద్ పసుపు)
విక్రమ్: "బేతాళా, నువ్వు దగ్గడం కొత్త. ఇది acting నా?"
బేతాళుడు: "Acting కాదు రాజా. Silicosis. శవానికి కూడా స్మృతులు ఉంటాయ్. ఈ ఊపిరితిత్తుల్లో ఇంకా Kothagudem dust ఉంది. విను."
కథ — రామయ్య ముగ్గురు కొడుకులు
బేతాళుడు: రామయ్య అనే మనిషి, Khammam జిల్లా, Kothagudem coal belt, ఒక SCCL underground mine లో 34 ఏళ్ళు పని చేశాడు. Category III worker. Face cutter. నల్లని coal seam మీద drill పెట్టేవాడు, roof bolting చేసేవాడు, shift నుండి బయటికి వచ్చినప్పుడు ముఖం మీద దుమ్ము గుట్ట. ఇల్లు SCCL colony, రెండు gadis, ఒక Lambretta scooter, బంగారంలా ఒక భార్య — సీతమ్మ. ముగ్గురు కొడుకులు — మల్లికార్జున, నరేంద్ర, శ్రీను.
(ఇలాంటి మరో కథ: ఆదిలాబాద్ గిరిజన మాట)
బేతాళుడు: 2019 లో, రామయ్య chest X-ray లో silicosis stage III తేలింది. PF fibrosis. Coal workers' pneumoconiosis. Company dispensary doctor ఒక paper ఇచ్చాడు — "Occupational. Compensation eligible." కానీ compensation అంత సులభం కాదు. DGMS forms, medical board, ESIC hearings — రెండేళ్ళు. 2021 monsoon లో, రామయ్య తన రెండు lungs లో ద్రవం తో, Warangal MGM hospital ICU లో, ఊపిరి ఆడక, తన పెద్ద కొడుకు మల్లికార్జున చేతి మీద చనిపోయాడు. Compensation ఆ రోజు వరకు clear అవ్వలేదు.
బేతాళుడు: ఆ తర్వాత రామయ్య ముగ్గురు కొడుకుల జీవితాలు మూడు దారులు పట్టాయ్. విను రాజా, ఒక్కొక్కరిది ఒక్కో ధర్మం, ఒక్కో భారం.
#### మొదటి కొడుకు — మల్లికార్జున
బేతాళుడు: మల్లికార్జున, పెద్దవాడు. 32 ఏళ్ళు. ITI fitter trade చేశాడు Kothagudem లో. నాన్న చనిపోయిన ఆరు నెలల్లో, SCCL యొక్క "compassionate appointment" scheme కింద — మైనర్ కొడుకులకి/beneficiaries కి మృతి తర్వాత job ఇస్తారు — అదే mine లో Category I helper గా join అయ్యాడు. అదే shift, అదే seam, అదే dust.
(ఇలాంటి మరో కథ: వరంగల్ యువరాణి)
బేతాళుడు: సీతమ్మ ఏడ్చింది. "నాయనా, మీ నాన్న ఊపిరి ఆ మైన్ తిన్నది. నువ్వు కూడా అక్కడికా?" మల్లికార్జున చెప్పిన జవాబు simple — "అమ్మా, ఇల్లు ఇది. ఊరు ఇది. Colony quarter retain అవ్వాలంటే SCCL employee ఉండాలి. Ration, school fees, నీ BP medicine — ప్రతినెల ₹52,000 salary ఇక్కడ్నుండే వస్తది. నేను వెళ్తే ఈ quarter ఖాళీ. మనం ఎక్కడికి వెళ్తాం?"
బేతాళుడు: Five years. 2026 కి, మల్లికార్జునకు 37. పెళ్ళి అయింది — అమ్మాయి Mandamarri colony నుంచి. ఒక కొడుకు. N95 mask వేసుకుంటాడు shift లో, కానీ అది enough కాదని అందరికీ తెలుసు. వాడి annual chest X-ray లో ఇప్పటికే early nodules. వాడి doctor, అదే SCCL hospital లో, shrug అన్నాడు — "ఐదు ఏళ్ళు ఇంకా. తర్వాత surface job కి shift అవమను."
బేతాళుడు: మల్లికార్జున ఒక పని ఇంకా చేశాడు. నాన్న silicosis compensation case — DGMS, ESIC, labour court — 2024 వరకు pursue చేశాడు. చివరికి ₹4.2 లక్షలు వచ్చాయి. ఆ డబ్బులు అమ్మకి ఇచ్చాడు, తను ఒక్క paisa touch చేయలేదు. "ఇది నాన్న రొమ్ము పొగ, అమ్మా. నీది."
#### రెండవ కొడుకు — నరేంద్ర
బేతాళుడు: నరేంద్ర, రెండవవాడు. 29 ఏళ్ళు. Osmania లో BA political science, Kothagudem కి తిరిగి వచ్చి, SCCL union activist అయ్యాడు. AITUC affiliation. నాన్న చనిపోయిన నొప్పి వాడిని వేరే రకంగా కరిచింది — వాడు structure ని blame చేశాడు. "కంపెనీ 34 ఏళ్ళు మా నాన్న ఊపిరి తీసుకుంది, compensation పాపర్లు ఇరవై నెలలు ఆపింది. ఇది system sickness."
బేతాళుడు: 2022 నుంచి నరేంద్ర union లో active. DGMS compensation claims కోసం 140+ silicosis-affected families ని guide చేశాడు. Forms fill చేశాడు, court hearings కి accompany చేశాడు, journalists తో మాట్లాడాడు. 2024 లో, Just Transition debates మొదలైనప్పుడు — Telangana government, World Bank consultation, IEA Coal India roadmap — నరేంద్ర ఒక position paper రాశాడు. "Just Transition is only just if workers are at the table." ఆ paper Hyderabad labour ministry దగ్గరికి వెళ్ళింది.
బేతాళుడు: కానీ union life హాయి కాదు రాజా. Income unstable. ఇంటికి ప్రతినెల ₹18,000 మాత్రమే పంపుతాడు, అది కూడా irregular. 2025 లో, ఒక strike coordination లో, company వాడి మీద disciplinary inquiry పెట్టింది — "misleading statements to press." Suspension ఎదుర్కొన్నాడు. అమ్మ పడిందే పడింది — "నాయనా, నాన్న compensation కోసం పోరాడావ్, మంచిది. కానీ ఇప్పుడు నువ్వే job పోగొట్టుకుంటే, నేను ఎవడి మీద బతకాలి?" నరేంద్ర చెప్పాడు, "అమ్మా, ఒక్క family కోసం fight కాదు. వంద families కోసం. నాన్న లాంటి వాళ్ళ కొడుకులు ఇంకా పుడుతూనే ఉంటారు — ఆ cycle ని ఎవరో break చేయాలి."
బేతాళుడు: అతని భార్య — లక్ష్మి, Bhadrachalam side నుండి — కూడా కొన్నిసార్లు తిట్టింది. "నీ idealism నా కడుపుకి annam పెట్టదు." కానీ నరేంద్ర వినలేదు. 2026 January లో, Kothagudem lo ఒక rally organize చేశాడు — "Silicosis కి Fast-Track Compensation Tribunal" అని demand. 4,000 మంది వచ్చారు. వాడి ఫోటో Deccan Chronicle front page మీద వచ్చింది.
#### మూడవ కొడుకు — శ్రీను
బేతాళుడు: శ్రీను, చిన్నవాడు. 26 ఏళ్ళు. Telangana state topper lo ఒక ర్యాంక్. JEE crack చేశాడు, NIT Warangal లో computer science, తర్వాత Bangalore ఒక mid-tier product company — వాడే co-founder కాదు, senior engineer. 2020 లో passout, 2021 నుంచి Bangalore. నాన్న funeral కి వచ్చాడు, 11 రోజులు ఉన్నాడు, తర్వాత తిరిగి వెళ్ళాడు.
బేతాళుడు: ఆరు ఏళ్ళు అయింది. ఒక్కసారి కూడా Kothagudem కి రాలేదు.
బేతాళుడు: కారణాలు చాలా ఉన్నాయ్. ముందు visa interviews — US H1B process, onsite. తర్వాత COVID travel restrictions. తర్వాత promotion, product launch, startup ఒక్కటి co-founding attempt లో fail. తర్వాత marriage — Bangalore అమ్మాయి, Malayali family, Whitefield flat. Video calls ఉన్నాయి — ప్రతి Sunday, Zoom లో అమ్మతో 40 నిమిషాలు. Remittances regular గా — ప్రతినెల ₹80,000, కొన్నిసార్లు ₹1 లక్ష. అమ్మ medicine, ఇంటి మీద roof repair, మల్లికార్జున కొడుకుకి private school fees, నరేంద్ర ఇంటి rent assistance — అన్నీ శ్రీను money నుంచే.
బేతాళుడు: కానీ తను physically ఎప్పుడూ రాలేదు. నాన్న first death anniversary లో రాలేదు — onsite project go-live. Second anniversary — wife pregnancy. Third — baby too young to fly. Fourth — startup pressure. Fifth — H1B stamping trip to Chennai, skipped Kothagudem by 200 km. Sixth — ఈ సంవత్సరం — ఏమి reason ఇంకా లేదు. అమ్మ ఏమీ అడగలేదు. మల్లికార్జున అడిగాడు phone లో, "రా బ్రో, అమ్మ కళ్ళతో నిన్ను చూడాలని." శ్రీను చెప్పాడు, "మల్లి బ్రో, try చేస్తా. May లో. కుదిరితే."
బేతాళుడు: ఈ సారి కూడా రాలేదు.
ఆరవ మరణ వార్షికోత్సవం
బేతాళుడు: 2026 August. రామయ్య మరణించి ఆరేళ్ళు. సీతమ్మ colony lo ఒక చిన్న pooja arrange చేసింది. Family priest, Godavari water, రామయ్య photo — garland తో. ముగ్గురు కొడుకుల్లో ఇద్దరు వచ్చారు.
బేతాళుడు: మల్లికార్జున early shift ముగించుకొని వచ్చాడు. చొక్కా మీద ఇంకా black dust. Shower చేయకుండానే incense పట్టుకున్నాడు — "అమ్మా, నేను late అయ్యాను, నాన్న కోసం నేను dust తో వస్తే వాడికే ఇష్టం." సీతమ్మ ఏడ్చింది.
బేతాళుడు: నరేంద్ర Hyderabad నుంచి రాత్రి bus లో వచ్చాడు. ఆ వారం వాడికి labour court hearing ఉంది. తెల్లారి hearing, సాయంత్రం pooja. "అమ్మా, నాన్న compensation fight ఇప్పుడు 140 families కి extend అయింది. ఆ papers రామయ్య నాన్న తోనే మొదలు." సీతమ్మ తల ఆడించింది — proud, angry, tired, all at once.
బేతాళుడు: శ్రీను రాలేదు. Zoom call వచ్చింది, 6 నిమిషాలు, బిడ్డ ఏడుపుతో. "అమ్మా, ఈ నెల impossible. Q3 launch. Sorry. Account లో ₹2 లక్షలు వేశా — pooja, brahmins, annadanam, అందరికీ." సీతమ్మ phone screen మీద చేయి పెట్టింది, ఒక మాట అంది — "నాయనా, డబ్బులు బాగుంది. కానీ నేను ఏడు ఏళ్ళుగా నీ ముఖం నీ శరీరం తో చూడలేదు. నా కళ్ళు బతికి ఉండగా చూడాలని ఉంది." Call disconnected — network issue. Or maybe not.
బేతాళుడు: ఆ రాత్రి, మల్లికార్జున ఒక కంచం అన్నం శ్రీను ఖాళీ chair ముందు పెట్టాడు — వాడి habit. నరేంద్ర ఒక letter రాశాడు — తన labour court case కి ఒక referral. ఇద్దరూ ఒకటే ఇంట్లో, వేరే వేరే బరువులు.
బేతాళుడి ప్రశ్న
బేతాళుడు: ఇక్కడ ప్రశ్న, రాజా.
బేతాళుడు: మల్లికార్జున — నాన్న చనిపోయిన mine లోనే పని చేస్తున్నాడు. తన ఊపిరితిత్తులు కూడా అదే నల్ల dust తో తింటున్నాయ్. అమ్మ quarter కోసం, ration కోసం, అన్న responsibility కోసం. Compensation మొత్తం అమ్మకి ఇచ్చాడు. ఇది ధర్మం అయితే, ఆత్మహత్యకి దగ్గర ధర్మం కాదా?
బేతాళుడు: నరేంద్ర — నాన్న చావుని individual tragedy కాదు, systemic crime అని చూశాడు. 140 families కోసం fight చేస్తున్నాడు. ఇంటికి కొద్దిగానే ఇస్తున్నాడు. తన job పోతే, అమ్మ ఏమవుతుంది? Collective dharma vs family dharma — ఏది ఎక్కువ?
బేతాళుడు: శ్రీను — ఆరేళ్ళు రాలేదు. కానీ ప్రతినెల ₹80,000 నుంచి ₹1 లక్ష పంపుతున్నాడు — ఆ డబ్బే అమ్మ survival, అన్న కొడుకు school, చిన్నన్న political career possible చేస్తుంది. Physically absent, financially central. ఇది ధర్మమా, ఇది తప్పించుకోవడమా?
బేతాళుడు: నాన్న రామయ్య ఆరవ death anniversary రోజు — ఈ ముగ్గుర్లో ఎవడు ధర్మం ఎక్కువ పాటించాడు, రాజా? ఎవడు నిజమైన కొడుకు? Answer నీకు తెలిసి చెప్పకపోతే, నీ తల ముక్కలు అవుతది — కానీ ఇప్పుడు నీ చేతిలో dust కూడా ఉంటుంది, రాజా. Coal dust.
విక్రముడి జవాబు
విక్రమ్: (నడక ఆగిపోయింది. Conveyor belt శబ్దం ఇంకా ఉంది, దూరంగా.) "బేతాళా, ఈ ప్రశ్నకు ఒక్క winner లేడు. కానీ ఒక spectrum ఉంది. నేను చెప్తా."
విక్రమ్: "భాగవతంలో ఒక verse ఉంది — Satyam śaucham dayā kṣāntir ārjavam — అంటే సత్యం, శుచిత్వం, దయ, సహనం, ఋజుత్వం (straightforwardness). ఇవి మానవ dharma యొక్క ఐదు pillars. ఒక మనిషిని judge చేయాలంటే ఈ ఐదు axes మీద చూడాలి. Single axis judgment fair కాదు."
విక్రమ్: "మొదట మల్లికార్జున. సత్యం — వాడు తన ప్రాణానికి risk ఉందని తెలిసి, అది accept చేసి, family ని నిలబెట్టడానికి మైన్ లోకి వెళ్తున్నాడు. Self-deception లేదు. శుచిత్వం — compensation money ఒక్క paisa touch చేయలేదు. ఇది rare. దయ — అమ్మ మీద, అన్న mine safety మీద, తన కొడుకు మీద. సహనం — silicosis progression అని తెలిసి రోజూ shift కి వెళ్ళడం — ఇది ఒక silent courage. ఋజుత్వం — ఏ pretense లేదు. 'నేను brave hero' అని claim లేదు, 'నేను trapped' అని complaint లేదు. వాడి dharma ground-level dharma. ఇది lowest-visibility, highest-weight. వాడు అమ్మ room లో night lamp. Invisible, essential."
విక్రమ్: "రెండవ నరేంద్ర. సత్యం — structural truth చూశాడు. 'నా నాన్న ఒకే victim కాదు, ఇది pattern' అని identify చేశాడు. ఇది intellectual honesty. శుచిత్వం — డబ్బు మీద attachment లేదు, union politics లో corrupt routes తీసుకోలేదు (assume, based on poverty). దయ — 140 families మీద. ఇది expanded circle of compassion. సహనం — suspension, court cases, wife's complaints, mother's worry — అన్నీ carry చేస్తూ continue చేస్తున్నాడు. ఋజుత్వం — ఇక్కడే ఒక question mark. వాడు కొన్నిసార్లు family needs ని ideology కోసం sideline చేస్తున్నాడా? ఇది borderline. కానీ overall — వాడి dharma social dharma. మల్లికార్జున ఒక ఇంటిని saved. నరేంద్ర వంద ఇళ్ళని save చేయాలని try చేస్తున్నాడు. Both valid. Scale వేరు."
విక్రమ్: (శవం కొంచెం పక్కకు move చేసి) "ఇప్పుడు శ్రీను. ఇదే కష్టమైన case. సత్యం — సత్యం partial. 'నేను remittance పంపుతున్నాను, అదే నా contribution' అని reasoning. ఇది partially true. ₹1 lakh/month ఒక small village family కి oxygen. అది actual dharma. But — 'నేను physically రాలేను' అనే excuse stack — Q3 launch, baby small, stamping, promotion — ఈ stack ఆరేళ్ళు pile అయితే, అది avoidance. శుచిత్వం — financial cleanliness ఉంది, emotional cleanliness questionable. దయ — transactional. 'డబ్బు పంపాను అంటే duty over' ఇది శుద్ధ compassion కాదు. సహనం — ఇక్కడ test ఇంకా రాలేదు. ఋజుత్వం — ఇక్కడే main failure. శ్రీను తన self కి కూడా honest కాదు. 'నేను avoid చేస్తున్నా' అని accept చేస్తే, అది first step. 'I'm just busy' అనే narrative తో నడిస్తే, అది ఆత్మద్రోహం."
విక్రమ్: "కానీ బేతాళా, శ్రీను ని completely wrong అని చెప్పలేను. ఎందుకంటే remittance economy లేకపోతే rural Telangana collapse అవుతుంది. Bangalore, Hyderabad IT, Gulf — ఈ remittances లేకపోతే మల్లికార్జున కొడుకు private school కి వెళ్ళలేడు. శ్రీను ఒక realistic dharma మోస్తున్నాడు — modernity's dharma. కానీ వాడి failure visit చేయకపోవడం కాదు — వాడి failure తన absence గురించి అమ్మ తో, తన తో honest dialogue లేకపోవడం. 'అమ్మా, నేను రాలేను, ఎందుకంటే __' ఆ blank fill చేయాలి. 'Busy' answer కాదు."
విక్రమ్: "My verdict, బేతాళా —"
విక్రమ్: "మల్లికార్జున highest embodiment of dayā and kṣānti — compassion and endurance. వాడు దగ్గర dharma కి ప్రాణం ఇస్తున్నాడు. Hidden saint."
విక్రమ్: "నరేంద్ర highest embodiment of satyam — truth-telling on a systemic level. వాడి voice 140 families కి platform. Public dharma. కానీ ఋజుత్వం లో కొంచెం work మిగిలింది — family తో honest priority conversation."
విక్రమ్: "శ్రీను highest embodiment of ఒక modern dharma — remittance as lifeline. కానీ ārjavam — straightforwardness — lo deficit. వాడికి homework ఉంది. ఆరేళ్ళు absence ఒక dharma kriya కాదు, ఒక dharma debt. Debt cleared అవ్వాలంటే — visit first, apology second, new cadence third. Money alone won't balance the ledger."
విక్రమ్: "ఎవరూ winner కాదు. ముగ్గురూ ధర్మం మోస్తున్నారు — different angles, different loads. రామయ్య ఆత్మ వీళ్ళ ముగ్గుర్ని gradient మీద చూస్తుంది — మల్లి ని గర్వంతో, నరేంద్ర ని ఆశతో, శ్రీను ని వేదనతో. ఒక్క son perfect అని choose చేయడం తండ్రి పని కాదు. ముగ్గురూ తన రక్తం."
విక్రమ్: "కానీ ఒక్క observation, బేతాళా. ఇంట్లో nobody is thanking మల్లికార్జున. Silent dharma carrier. నరేంద్ర కి newspaper publicity. శ్రీను కి remittance gratitude. మల్లికార్జున కి — just daily dust. ఈ అసమానత ని family recognize చేయాలి. ధర్మం carry చేసేవాడిని కుటుంబం గుర్తిస్తే, ఆ ధర్మం light అవుతుంది."
బేతాళుడు: (చాలా నిశ్శబ్దం. తర్వాత చిన్నగా) "రాజా... నాన్న silicosis చెప్పినప్పుడు నువ్వు nod చేశావు. నీకు నిజంగా అర్థమయిందా, లేక empathetic pose ఇచ్చావా?"
విక్రమ్: "బేతాళా, నాకు అర్థం కాని ఒక్క thing ఉంది — ఆ dust ఊపిరితిత్తుల్లో ఎలా feel అవుతదో. కానీ అర్థమయింది ఒకటి — దాన్ని తీసే వాడి son పాడుకుంటూ అదే shift కి వెళ్తున్నాడంటే, అది కరుణ. నేను రాజు, నేను coal dust breathe చేయను. కానీ ఈ మూడు paths — నా kingdom లో కూడా ఉన్నాయి. SCCL లోనే కాదు, BHEL colony లో, RTC depot లో, Singareni railway siding లో — ప్రతి working-class ఇంట్లో ఈ మూడు sons exist చేస్తారు."
బేతాళుడు: "నువ్వు ఈ సారి నన్ను trap చేయలేదు, రాజా. నేనే మౌనంగా ఉంటా. కథ answer కంటే పెద్దది అయింది."
విక్రముడు శవం బరువుతో నడుస్తూనే ఉన్నాడు. రాత్రి conveyor belt ఇంకా తిరుగుతోంది. ఆ శబ్దం — ghrrr-ghrrr — ఒక rhythm. ఒక silicosis rhythm. ఒక remittance rhythm. ఒక union slogan rhythm. మూడూ ఒకేసారి.
రచయిత గమనిక
ఈ కథ రాసేటప్పుడు నాకు Kothagudem లో ఒక family మనసులో మెదిలింది — 2026 February లో, నేను ఒక field reporting trip లో, SCCL Area VIII colony lo ఒక amma తో మాట్లాడాను. ఆమె భర్త 2019 లో silicosis తో చనిపోయాడు. ఆమెకు ఇద్దరు కొడుకులు — ఒకడు Tata Steel Jamshedpur lo contract worker, ఒకడు Hyderabad lo Swiggy delivery. Third son అనేవాడు ఉండేవాడు, Visakhapatnam port లో ఒక accident లో చనిపోయాడు. ఆ amma నాతో అంది, "బాబూ, నా ముగ్గురు కొడుకుల్లో చనిపోయినవాడే ఎక్కువ దగ్గర ఉన్నాడు — ఫోటో ఫ్రేమ్ లో ఉన్నాడు కదా. బతికిన ఇద్దరు ఎంతోదూరంలో ఉన్నారు." ఈ ఒక్క sentence నన్ను రోజులుగా వదల్లేదు. Just transition debates — solar, renewable, 2070 net-zero — చాలా important. కానీ ఈ transition lo, Kothagudem amma ల ఎంతోమంది మరచిపోతారు. DGMS silicosis compensation backlog ఇప్పటికీ 6,000+ pending cases ఉన్నాయ్ Telangana lo (2025 Deccan Herald report prakaram). ఒక్క son mine లో ఉండటం, ఒకడు union fight చేయడం, ఒకడు Bengaluru నుంచి money పంపడం — ఈ configuration ఎన్ని ఇళ్ళలో ఉంది? చెప్పండి. మీ ఊర్లో ఎవరైనా SCCL retiree ఉన్నారా? వాళ్ళ పిల్లలు ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉన్నారు? Comment చేయండి. ఒక్క kilogram coal వెనుక ఒక్క కుటుంబం కథ — అది మరచిపోతే, ఏ transition కూడా just కాదు.
— సాయి కిరణ్ / Sai Kiran
