భువనగిరి కోట
Bhuvanagiri fort: heritage vs tourism vs film shoot
In English: Bhuvanagiri fort: heritage vs tourism vs film shoot. A modern Telugu Vikram-Bethala story retold for 2025 readers — one dharmic question, one verdict, and one Sanskrit principle at the climax.
> F. No. ASI/HYD/BVN/PERM/2026-27/Misc-14
> Archaeological Survey of India — Hyderabad Circle
> Subject: Bhuvanagiri Fort (Centrally Protected Monument, N-TG-42) — Conflicting permission requests for calendar year 2026
(ఇలాంటి మరో కథ: మహానగర మార్కెట్)
>
> The office has received three independent applications pertaining to the same protected site within a thirty-day window. Given the mutually exclusive nature of the requests, the Superintending Archaeologist is seeking a reasoned recommendation before a hearing dated 18 February 2026.
>
(ఇలాంటి మరో కథ: విజయవాడ IAS కోచింగ్)
> 1. Telangana Heritage Conservation Circle (TH-INTACH affiliate): Requests a one-year moratorium on all commercial activity; proposes structural consolidation of the north bastion and the Kalyani stepwell; cites AMASR Act 1958 §20A; funding via CSR + state matching grant.
>
> 2. Bhuvanagiri Tour Operators Welfare Association (BTOWA, registered 2021): Requests regulated visitor access six days per week, standard ASI ticket, with trained local guides operating under a district-approved roster. Seeks exclusive guide concession.
>
(ఇలాంటి మరో కథ: సిద్దిపేట సర్పంచ్)
> 3. M/s Trikala Cinemas Pvt Ltd (Hyderabad): Requests exclusive fifteen-day shoot window (proposed March 2026) for the period feature "Yuga-Pralayam", depicting the 1512 siege of Bhuvanagiri. Offers ex-gratia contribution of ₹2,00,00,000 (Rupees Two Crore only) towards ASI Conservation Fund, above and beyond standard location fees.
>
> The file is forwarded for expert review.
>
> Sd/-
> Asst. Supdt. Archaeologist, Hyd Circle
ఈ notice నాకు ఒక friend, అతను Telangana tourism lo consultant గా పని చేస్తాడు, గత వారం WhatsApp lo forward చేశాడు. Names blur చేసిన copy. "సాయీ, ఇది ఒక Bethal కథ రా, నువ్వు రాయాల్సిందే" అన్నాడు. నేను మూడు రోజులు ఆ notice ని చదువుతూ కూర్చున్నా. భువనగిరి కోట — Yadagirigutta నుంచి ఇరవై నిమిషాల దూరం, Hyderabad నుంచి గంట. నేను చిన్నప్పుడు నాన్నతో ఒకసారి ఆ కోట ఎక్కాను, నాకు ఇంకా గుర్తు — పైకి చేరిన వెంటనే గాలి ఒక్కసారిగా మారిపోయింది, మట్టి గోడల మీద శతాబ్దాల వేడి ఉంది. ఆ వేడి ఇప్పుడు మూడు మంది చేతుల్లో ఉంది. ముగ్గురూ "నేను కోటని రక్షిస్తా" అంటున్నారు. ముగ్గురి definition వేరు.
అందుకే ఈ కథ. పాత frame, కొత్త ఫైలు.
బేతాళుడు ఈసారి శవం లోపల్నుంచి విక్రముడి భుజం మీద వేలాడుతూ, notice copy ని హవాలో fold చేసి, తన జేబులోంచి తీసినట్టు నటించాడు.
బేతాళుడు: "రాజా, ఈ రోజు కథ నీకు file lo వచ్చింది. చదివావా?"
విక్రమ్: (నడుస్తూ, కోప్పడకుండా) "చదివాను బేతాళా. మూడు applications. ఒకటే కోట."
బేతాళుడు: "Correct. కానీ ఒక్క ఫైలు చదివితే కథ అర్థం కాదు. లోపల మనుషులు ఉన్నారు. ముగ్గురిదీ నిజమైన సంఘర్షణ. విను."
మొదటి దరఖాస్తుదారుడు — రామేశ్వర రావు, 68, retired Telugu lecturer
బేతాళుడు: మొదటివాడి పేరు రామేశ్వర రావు. వయసు అరవై ఎనిమిది. Nalgonda government junior college నుంచి 2018 లో retire అయిన Telugu lecturer. ఇప్పుడు Telangana Heritage Conservation Circle లో honorary secretary. INTACH Hyderabad chapter తో అనుబంధం.
బేతాళుడు: ఈయన కథ 1978 లో మొదలైంది రాజా. అప్పుడు రామేశ్వర రావు ఇరవై ఏళ్ళు. Osmania University లో MA Telugu చదువుతున్నాడు. ఒక weekend, professor Ravula Somayya తో కలిసి bus ఎక్కి భువనగిరి వెళ్ళాడు. రాళ్ళ మధ్య ఒక స్తంభం మీద కాకతీయ లిపి చూశాడు. ఆ moment — అతనే చెప్తాడు, "ఆ రోజు నా చేతి మీద ఆ లిపి press చేసినట్టు అయింది. నాకు ఆ కోట అప్పటి నుంచి తల్లి." Three decades lecturer job చేశాడు, retirement తర్వాత పెన్షన్ లో ఒక portion ప్రతి నెలా heritage circle కి donate చేస్తున్నాడు.
బేతాళుడు: 2019 లో ఒక shoot team — పేరు చెప్పను, instagram famous అయిన ఒక film — కోట మీద smoke bombs vేసింది, ఒక shot కోసం. తర్వాత మూడు రోజులు పైన grey residue. రామేశ్వర రావు ఆ residue photos తీసి Hyderabad Circle కి complaint పంపాడు. Action తక్కువ. "Monument resilient" అని ఒక oral reply. అప్పుడే అతను అర్థం చేసుకున్నాడు — ASI stretched too thin. Heritage ని రక్షించాలంటే civil society pressure కావాలి.
బేతాళుడు: 2024 ప్రారంభంలో Kalyani stepwell లో ఒక రాయి పడిపోయింది. North bastion లో ఒక crack widening. Rainy season తర్వాత structural engineer ఒకరు pro-bono visit చేశారు — IIT Hyderabad civil dept retired professor. Report: "Two monsoons left. After that, active failure likely." రామేశ్వర రావు ఆ report ని తన files లో పెట్టుకున్నాడు. 2026 permission cycle open అయిన మొదటి వారంలోనే, moratorium request file చేశాడు.
బేతాళుడు: వాడి motive clear. Commercial pressure ఎక్కువగా ఉంది, structural risk మీద attention తక్కువ. Heritage circle బాధ ఏమిటంటే — టికెట్ revenue ASI budget లో పెద్ద fraction. Tourism ఆపితే ASI ఆ fraction కోల్పోతుంది. కానీ tourism continue చేస్తే, ఆ crack మరో monsoon తర్వాత catastrophic అవుతుంది.
విక్రమ్: (slow గా) "ఈయన persistence — ఇది నలభై ఏళ్ళ sadhana. Agenda లేదు. Ego ఉండవచ్చు, కానీ self-serving ego కాదు."
బేతాళుడు: "Correct. కానీ ఇంకొకరి కథ విను."
రెండవ దరఖాస్తుదారుడు — ప్రవీణ్ కుమార్, 29, BTOWA secretary
బేతాళుడు: రెండవవాడి పేరు ప్రవీణ్ కుమార్. ఇరవై తొమ్మిది ఏళ్ళు. భువనగిరి native. తండ్రి RTC bus conductor, ఇప్పుడు retired. అన్నయ్య Dubai లో scaffolding work. ప్రవీణ్ Yadagirigutta arts college నుంచి B.Com complete చేశాడు, 2018 లో Hyderabad లో BPO job try చేశాడు, COVID లో layoff.
బేతాళుడు: 2021 లో, ఊర్లో idle గా ఉండలేక, ఒక YouTube channel మొదలుపెట్టాడు — "Bhuvanagiri Trails." కోట history, Qutb Shahi siege, Kakatiya period — videos తెలుగులో, థంబ్నెయిల్స్ బాగా వేశాడు. Channel 1.8 lakh subscribers reach అయింది. ఆ time లో అతనికి అర్థం అయింది — Hyderabad ఐటీ crowd weekend ట్రిప్స్ కి ready, కానీ proper guide system లేదు. Random boys ₹100 తీసుకొని కోట ఎక్కిస్తారు, wrong history చెప్పి పంపిస్తారు.
బేతాళుడు: 2022 లో ప్రవీణ్ BTOWA register చేశాడు. 34 members — ఊర్లో auto drivers, tea shop boys, two housewives, one retired police constable. అందరికీ ASI-approved guide training fee — ఒక్కొక్కడికి ₹8,000 — ప్రవీణ్ తన YouTube AdSense earnings నుంచి sponsor చేశాడు. రెండు years తర్వాత, ఇప్పుడు ఆ 34 మంది కి ఇది primary income. ఒక్కొక్కరు నెలకి ₹18,000-25,000 earn చేస్తున్నారు. ఊర్లో scale lo ఇది revolutionary.
బేతాళుడు: 2025 Dasara season, ప్రవీణ్ ఒక incident face చేశాడు. ఒక Hyderabad film crew — small-time — కోట మీద permission లేకుండా shoot చేసింది, local YouTubers కి access block చేసింది, guides ని 'harassment' అని police కి complaint పెట్టింది. మూడు రోజులు జైలు. తర్వాత release. అప్పటి నుంచి ప్రవీణ్ కి spoken fear — film crews vs local livelihood. Big crew వస్తే, local economy shut down.
బేతాళుడు: అందుకే 2026 లో ప్రవీణ్ request specific — six days తెరిచి ఉంచండి, ఒకరోజు ASI maintenance, but exclusive guide concession ఇవ్వండి. Outsiders రాకూడదు. ఊరి కుర్రాళ్ళ breadwinner ఈ కోట.
బేతాళుడు: వాడి దర్పం లేదు, కానీ వాడికి ఒక బాధ ఉంది రాజా — "కోట మా పూర్వీకులది. ఇప్పుడు మా పిల్లలది. Heritage society ఆపండి అంటారు. Film producer డబ్బు చూపిస్తాడు. మా అన్నం ఎక్కడ?"
విక్రమ్: "ఈయనది కూడా valid cry. కానీ exclusive concession అంటే monopoly. అది dharma లో ఎంత వరకు okay?"
బేతాళుడు: "అదే ప్రశ్న రాజా. ఇంకా మూడవవాడి కథ ఉంది."
మూడవ దరఖాస్తుదారుడు — సుధీర్ వర్మ, 41, Trikala Cinemas founder
బేతాళుడు: మూడవవాడి పేరు సుధీర్ వర్మ. నలభై ఒక్క ఏళ్ళు. Jubilee Hills resident. 2008 నుంచి Telugu film industry లో assistant director గా మొదలుపెట్టి, 2017 లో సొంత production house — Trikala Cinemas. మూడు films, రెండు break-even, ఒకటి loss.
బేతాళుడు: 2023 లో ఒక script అతని చేతిలోకి వచ్చింది — "Yuga-Pralayam." 1512 Qutb Shahi invasion, Bhuvanagiri fort siege, defending Recherla chief యొక్క కథ. Script writer ఒక Warangal-based historian. Sudhir చదివాడు, కదిలిపోయాడు. "ఇది నా career defining film" అని అతను తన wife కి చెప్పాడు.
బేతాళుడు: Budget ₹38 crores. 60% raised from a Dubai-based Telugu diaspora investor, 40% self + bank. 2025 Dec లో shoot start schedule. Location scout team కోటని choose చేసింది — "ఎక్కడ jinnadu authentic చేయలేం, real fort lo shoot చేస్తేనే soul." అతను Ramoji Film City set alternative reject చేశాడు.
బేతాళుడు: కానీ ASI permissions stringent. Standard location fee ₹4 lakh per day. Fifteen days ₹60 lakh. Plus conditions — no fire, no structural impact, no night shoot without additional clearance, guard presence mandatory. ఇవన్నీ ok. కానీ exclusive access — that is the sticking point. Sudhir వాదన — "crowd control లేకపోతే VFX green screen shots impossible, continuity breaks, actor safety risk, insurance nullified."
బేతాళుడు: అతను ₹2 కోట్ల ex-gratia offer చేశాడు. ఇది unprecedented. Letter లో రాశాడు — "ASI Conservation Fund ki direct donation, earmarked for Bhuvanagiri north bastion restoration specifically." అంటే రామేశ్వర రావు structural concern ని directly address చేస్తున్నాడు, పైసలతో.
బేతాళుడు: Sudhir పరిపూర్ణ villain కాదు రాజా. అతను Warangal Kakatiya heritage ni screen మీద చూపించాలని genuine గా కోరుకుంటున్నాడు. అతని తండ్రి Bhuvanagiri nearby గ్రామం నుంచి Hyderabad migrate అయిన farmer. సుధీర్ కి ఈ కథ personal.
బేతాళుడు: కానీ అతని offer accept అయితే — fifteen days villagers income zero. Structural stress on fort during intense shoot unpredictable. Precedent set: "next producer వచ్చి ₹3 కోట్లు offer చేస్తే ఏంటి?"
బేతాళుడి ప్రశ్న
బేతాళుడు: ఇప్పుడు రాజా, విను.
బేతాళుడు: ASI Superintending Archaeologist February 18 న ఒక decision తీసుకోవాలి. మూడూ requests simultaneously grant చేయడం impossible. రెండింటిని కలిపి middle path — ఉదాహరణకి tourism నడవనివ్వు + shoot ఇవ్వు — అది రామేశ్వర రావు structural warning ని ignore చేస్తుంది. Moratorium grant చేస్తే — ప్రవీణ్ యొక్క 34 families income zero, సుధీర్ ₹38 crore project collapse, ఆ ₹2 crore conservation fund miss.
బేతాళుడు: ప్రశ్న ఇది, రాజా — ఈ మూడిటిలో ఎవరి request prioritize చేయాలి? ఎవరు కోట యొక్క నిజమైన రక్షకుడు?
బేతాళుడు: రామేశ్వర రావు — nostalgia driven, correct structural analysis, కానీ livelihood blind.
బేతాళుడు: ప్రవీణ్ కుమార్ — livelihood defender, community rooted, కానీ exclusive monopoly request, structural risk ని under-weight చేస్తున్నాడు.
బేతాళుడు: సుధీర్ వర్మ — cultural amplifier (film through millions reach), money brings direct repair, కానీ fifteen days exclusive access sets bad precedent + shoot stress unpredictable.
బేతాళుడు: ఎవరు correct? లేక ముగ్గురూ partial? ASI ఏ framework తో decide చేయాలి?
బేతాళుడు: జవాబు తెలిసీ మౌనంగా ఉంటే — నీ తల పగిలిపోతది, అది నువ్వు నాకన్నా బాగా తెలుసు. మాట్లాడు.
విక్రముడి జవాబు
విక్రమ్: (చాలా సేపు మౌనం తర్వాత, నడక slow చేస్తూ) "బేతాళా, ఈ ప్రశ్నలో ఒక subtle trap ఉంది. 'ఎవరు రక్షకుడు' అని నువ్వు అడిగావు. నేను ఆ frame reject చేస్తా."
విక్రమ్: "రక్షకుడు అనేది ఒక్కరు కాదు. కోట ఒక living entity. దాన్ని రక్షించేది ఒక system — physical integrity, local ecology (ఆ ecology lo ప్రవీణ్ 34 families కూడా ఉన్నారు), cultural memory (అది film, book, oral history ద్వారా propagate అవుతది). ఈ మూడు layers parallel గా respect చేయాలి."
విక్రమ్: "ఇక్కడే ఒక పాత శ్లోకం — Dharmo rakṣati rakṣitaḥ. ఎవరు ధర్మాన్ని రక్షిస్తారో, ధర్మం వారిని రక్షిస్తుంది. ఈ శ్లోకం in reverse కూడా చదవాలి — ధర్మాన్ని ignore చేస్తే, ఆ 'thing' నీకోసం నిలబడదు. కోట ఒక dharma. ఆ dharma నీ ego కోసం, నీ nostalgia కోసం, నీ box office కోసం, నీ tour revenue కోసం kidnap చేయడం — అది ధర్మ రక్షణ కాదు, ధర్మ captivity."
విక్రమ్: "నా recommendation:"
విక్రమ్: "ఒకటి — రామేశ్వర రావు structural report ASI లో independent third party (ఉదాహరణకి IIT-Hyderabad civil dept లేదా CBRI Roorkee) తో verify చేయించాలి. రెండు monsoons left అనేది claim. Evidence verify చేసిన తర్వాత మాత్రమే moratorium scope decide అవ్వాలి. Data first, decision second. 'Heritage feeling' enough కాదు. Heritage engineering కావాలి."
విక్రమ్: "రెండు — verification తర్వాత structural risk confirmed అయితే, north bastion + Kalyani stepwell area ni fence off చేయాలి. కానీ అది 'entire fort' కాదు. South gate, main climb route, upper fort plateau — tourism ఇప్పటిలాగే allow చేయాలి, calibrated visitor cap (ఉదాహరణకి 600 per day) తో. ప్రవీణ్ guides ASI approved roster మీద ఉంటారు. కానీ 'exclusive concession' — no. Monopoly dharma కాదు. Open roster తో quality standards maintain చేయాలి. ప్రవీణ్ first-mover advantage ఉంది, అది enough."
విక్రమ్: "మూడు — సుధీర్ shoot. Fifteen days exclusive access గ్రాంట్ చేస్తే local economy collapse. నా suggestion — shoot ని phased గా design చేయాలి. Wide-angle establishing shots, exterior walls, siege sequences — Ramoji + 1:1 scale fort replica set (Trikala ₹2 crore నుంచి ₹1 crore use చేయవచ్చు set construction కి). Intimate close-up shots, hero entry, specific courtyard sequences — 5 days real fort, non-exclusive (tourists restricted to other zones same time). ₹2 crore donation amount retain, కానీ earmark mandatory — north bastion repair + villager skill training (carpentry, masonry, guide certification) 60-40 split."
విక్రమ్: "ఇది ముగ్గురికీ 100% కాదు. ప్రతివాడికీ 60-70%. కానీ three-way partial win అనేది ధర్మం యొక్క real face. Zero-sum thinking — 'ఒక్కడు గెలవాలి' — అది kshatriya logic, court-case logic. Fort లాంటి civilizational asset ki అది apply కాదు."
విక్రమ్: "ఇంకొక్క మాట బేతాళా. రామేశ్వర రావు వయసు 68. ప్రవీణ్ వయసు 29. సుధీర్ వయసు 41. మూడు తరాలు. మూడు relationships తో ఆ కోటకి — memory, livelihood, creation. ధర్మం అంటే ఈ మూడింటిని simultaneously honor చేయడం. Past ni suffocate చేసి future ki runway ఇవ్వడం కాదు. Future ni block చేసి past ni museum చేయడం కాదు. Present ni commoditize చేసి రెంటినీ ద్రోహం చేయడం కాదు."
విక్రమ్: "Dharmo rakṣati rakṣitaḥ — ఈ సూత్రం ASI officer కి guide కావాలి. తను కోటని రక్షిస్తే, కోట తన civilization ని రక్షిస్తుంది. ఆ officer independent engineering verification order ఇవ్వాలి, calibrated tourism permit చేయాలి, hybrid shoot arrangement design చేయాలి, ₹2 crore ni conservation+skill fund కి earmark చేయాలి. అది ధర్మం."
బేతాళుడు: (చాలా సేపు మౌనం. తర్వాత ఒక చిన్న నవ్వు.) "ఓరేయ్ రాజా. ఈ రోజు నీ answer నాకు నచ్చింది — ఎందుకంటే 'middle path' అని చెప్పి నువ్వు ఏ ఒక్కరి గొంతూ కోయలేదు, అయినా ఏ ఒక్కరికీ పూర్తి మోక్షం ఇవ్వలేదు. Engineering verification అనే prerequisite — అది నాకు sharp అనిపించింది. 'Heritage feeling' vs 'heritage engineering' అనే distinction — అది subtle."
బేతాళుడు: "కానీ ఒక్క warning. ASI officer నువ్వు చెప్పినంత nuanced గా ఆలోచిస్తాడా? Real file lo political pressure, tourism department push, film lobby, అన్నీ ఉంటాయి. Gītā తెలుసు రాజా — knowledge alone వల్ల liberation రాదు, practice కావాలి. నీ answer theoretical గా correct. Implementation lo కోట ఏం అవుతుందో అది వేరే కథ."
బేతాళుడు: "సరే. నేను ఇప్పుడు మౌనంగా ఉంటా. నువ్వు notice తో మాట్లాడావు. Notice తో మాట్లాడిన రాజు — rare."
విక్రముడు చెట్టు దగ్గర ఆగాడు. ఇప్పుడు ఒక option — శవాన్ని మళ్ళీ కొమ్మకి వేలాడదీయడం. ఇంకొక option — ఆ notice copy ని Hyderabad Circle office lo letter box lo drop చేయడం, తన answer తో సహా.
అతను రెండవదే choose చేశాడు. రాత్రి, మబ్బు, దారి. కోటలు వాటి గోడలతో మాత్రమే నిలబడవు. ఆ గోడల్ని గుండెల్లో మోసే మనుషుల వల్ల నిలబడతాయి. ముగ్గురు మోస్తున్నారు. ముగ్గురి బరువూ నిజమే. ఆ బరువు ni respect చేయడం — అదే ఒక రాజు చేయాల్సిన పని.
ఇది రాస్తుంటే, నాకు ఒక memory తిరిగి వచ్చింది. 2024 November లో నేను Yadagirigutta వెళ్ళాను, cousin pelli reception. అక్కడి నుంచి Bhuvanagiri కోట చూస్తే, సాయంత్రం లైట్లు కోట మీద పడి ఒక golden halo ఏర్పడింది. ఆ golden halo — అది artificial flood light కాదు, ASI installation. తర్వాత తెలిసింది — Telangana tourism department 2023 lo ఆ lighting పెట్టింది, ఒక Bengaluru contractor ద్వారా. అప్పటి నుంచి నెలకి ఒక LED మారుతూ ఉంటుంది. Contract maintenance missing. ఆ halo behind ఒక ecosystem — ASI Hyderabad Circle, Tourism Dept, local MLA office, YouTubers, heritage volunteers, film scouts — అందరూ ఆ కోటని తమదనుకుంటారు. ఎవరూ తప్పు కాదు. అందరూ full picture చూడలేరు. ఈ మధ్య Kakatiya Ramappa temple UNESCO tag తర్వాత visitor flow తెలియని రీతిలో పెరిగింది, కోట surfaces polishing అవుతున్నాయి shoe traffic తో — అదే ఇక్కడ కూడా కావచ్చు. నా ఒక Karimnagar మామయ్య retired ASI staff — అతను ఒక మాట అన్నాడు చిన్నప్పుడు, నాకు ఇంకా గుర్తు: "మ్యూజియం బయట ఉన్న చరిత్రను మ్యూజియం లోకి తీసుకొస్తే చరిత్ర చస్తది. బయట ఉండనివ్వు, కానీ బయట ఉండడం లో ఒక discipline ఉండాలి." ఆ discipline ఎవరు enforce చేస్తారు? ASI officer ఒక్కరేనా? లేక ఇది civil society, tour operators, filmmakers, local MLAs — అందరి కలిపిన responsibility? మీ ఊర్లో ఇలాంటి ఒక monument ఉందా? అక్కడ ఈ మూడు pressures ఎలా balance అవుతున్నాయి? Comment lo చెప్పండి. నాకు genuine గా curious.
— సాయి కిరణ్ / Sai Kiran
